Trends in Media:Tijd

4 / 9

Kijken

Auteurs: Joep Schaper, Annemarie Wennekers en Jos de Haan

Zoals het begin van deze publicatie laat zien, is kijken de media-activiteit waar Nederlanders gemiddeld de meeste tijd aan besteden en is dat bovendien een typische avondactiviteit. Maar waar kijken mensen vooral naar en op welke manier? Terwijl in de eerste jaren van het beeld de televisie en de publieke zender een monopoliepositie hadden, zijn de kijkmogelijkheden nu aanzienlijk gegroeid. Kijken kan behalve via de tv ook op de computer, tablet en smartphone. En naast het enorme aanbod aan zenders op tv is er de mogelijkheid om deze programma’s terug te zien op de digitale platforms van de zenders. Daarnaast zijn de mogelijkheden met aanbieders van ‘on demand’ programma’s, films en filmpjes zoals Netflix, HBO, Videoland en YouTube nog groter geworden. In hoeverre zijn de nieuwe kijkdiensten de traditionele televisiezenders aan het vervangen en welke verschillen tussen groepen mensen zien we in het kijkgedrag?

De figuur hierna geeft de verdeling van de kijktijd op een doorsnee dag weer over verschillende manieren waarop kijken mogelijk is. Het totale kijken is tussen 2013 en 2018 nagenoeg gelijk gebleven. Het tv-kijken op het moment van uitzending (lineair kijken) is echter met 26 minuten flink gedaald. Bijna een derde van het kijkgedrag is in 2018 niet-lineair en bestaat vooral uit uitgesteld tv-kijken en videomateriaal streamen (Netflix e.d.). Uit de figuur blijkt dat de nieuwe mogelijkheden van kijken niet zorgen dat er méér wordt gekeken, maar wel dat er op andere manieren wordt gekeken, en dat het lineaire kijken ruimte moet bieden aan vormen van uitgesteld kijken en ‘on demand’ kijken.

Streamingdiensten

Hoewel er nog steeds heel veel lineair wordt gekeken, is de streamingmarkt sterk in opkomst en aan verandering onderhevig. Gezien de toename onder vooral tieners en jongvolwassen kijkers lijkt streamen de toekomst te hebben. Wij hebben geen cijfers van welke streamingsdiensten de respondenten gebruiken en de platforms doen vooralsnog geheimzinnig over het aantal abonnees dat ze hebben. De Amerikaanse videostreamingdienst Netflix is de bekendste en heeft volgens Telecompaper in Nederland inmiddels ruim 3 miljoen abonnees. Daarnaast biedt Ziggo een film- en seriepakket aan met daarin o.a. de Amerikaanse zender HBO en mengt Videoland zich in de strijd om de streamer. De NPO en RTL bieden naast het gratis terugkijken van hun programma’s ook extra materiaal aan via een betaald abonnement. Vanaf november dit jaar kwam daar ook nog Disney+ bij.

Kijktijd verdeeld over verschillende manieren van kijken

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

Tussen mannen en vrouwen bestaat nauwelijks een verschil in de manier van kijken. Mannen kijken gemiddeld 3 uur en 5 minuten in totaal, en vrouwen 3 uur en 3 minuten. Vrouwen kijken iets minder vaak lineair en juist iets vaker televisie op een ander moment, hoewel alleen het laatstgenoemde verschil statistisch significant is. Het streamen is nagenoeg gelijk en mannen kijken iets meer filmpjes dan vrouwen.

Kijktijd en manier van kijken, naar achtergrondkenmerken

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

De grootste verschillen in de manier van kijken zijn te vinden tussen de leeftijdsgroepen: 13-19-jarigen kijken aanzienlijk minder lineair dan ouderen. De tieners kijken gemiddeld nog geen 50 minuten per dag lineair, terwijl de 65-plussers meer dan 3,5 uur lineair kijken. Onder de jongere leeftijdsgroepen is deze tijd sinds 2013 ook sneller afgenomen. Uitgesteld televisieprogramma’s kijken vormt een verrassende categorie, omdat juist de jongste en de oudste leeftijdsgroep hier minder tijd aan besteden dan de middelste drie leeftijdsgroepen. Aan de andere categorieën afgelezen, komt dit vooral doordat tieners minder vaak televisieprogramma’s kijken en ouderen de weg naar het streamen nog niet hebben gevonden en juist liever lineair kijken. Hun lagere kijktijd voor uitgesteld televisieprogramma’s kijken heeft dus verschillende oorzaken. Logischerwijs vinden we de hogere kijktijd van tieners en jongvolwassenen terug bij het streamen van videomateriaal en het kijken van internetfilmpjes. Onder 35-49-jarigen is tussen 2013 en 2018 de snelste toename van het streamen te zien.

Eerder constateerden we al dat laagopgeleiden meer kijken dan hoogopgeleiden (zie Media binnen tijdsbesteding). Dit is voornamelijk terug te zien bij het lineair kijken. Lageropgeleiden kijken gemiddeld per dag 3 uur en 10 minuten lineair televisie, wat aanzienlijk meer is dan de 1,5 uur van hogeropgeleiden. Terwijl de lineaire kijktijd van hogeropgeleiden afneemt, blijft die bij de lageropgeleiden constant en komt de stijging van het uitgesteld kijken en het streamen erbij in plaats van het lineair streamen te vervangen. De hogere opleidingsgroepen streamen juist meer dan laagopgeleiden, hoewel dit verschil een stuk kleiner is. Dit kan samenhangen met het bezit van de apparaten die nodig zijn voor streamen, zoals de tablet of smartphone, of vereiste abonnementen. Beide zijn relatief vaker in het bezit van hogeropgeleiden (zie Media-apparaten).

Het afnemende lineaire kijkgedrag heeft een iets grotere weerslag op de commerciële zenders dan op de publieke omroep. In 2013 keek 52% van de respondenten op een gemiddelde dag ten minste 10 minuten naar de commerciële omroep, vergeleken met 46% voor de NPO. Terwijl de publieke omroep tussen 2013 en 2018 met 7 procentpunten is gedaald, is dit voor de commerciële zenders 13 procentpunten.

Zenders lineair televisie kijken

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

Mannen en vrouwen verschillen niet veel in het soort zender waarnaar ze kijken: ze kijken nagenoeg evenveel naar de publieke, commerciële of regionale omroepen.

Zenders lineair televisiekijken, naar achtergrondkenmerken

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

Er zijn wel duidelijkere verschillen naar leeftijd. Ouderen kijken vooral naar de NPO. De jongere leeftijdsgroepen kijken een stuk minder televisie, maar áls ze tv-kijken, stemmen ze vaker op de commerciële omroepen af dan op de NPO.

Bij de verdeling van opleidingsniveau is te zien dat hoogopgeleiden vaker naar de publieke omroep kijken en laagopgeleiden juist vaker naar de commerciële omroepen. Over de jaren blijken hoogopgeleiden minder publieke omroep en minder commerciële omroep te kijken, terwijl dit voor laagopgeleiden nagenoeg gelijk is gebleven.

De opkomst van mobiele applicaties zorgt ervoor dat mensen voor het kijken niet gebonden zijn aan de televisie in hun woonkamer, maar dat dit ook gemakkelijker ergens anders kan, zoals onderweg, in een wachtkamer, of tussendoor op het werk of op school. De figuur hierna laat zien dat hoewel het lineair kijken afneemt en non-lineair kijken toeneemt, het kijken toch bijna alleen maar thuis plaatsvindt. Ook is er geen toename in het kijken op andere plekken. Net als het tijdstip waarop mensen media gebruiken (zie Media binnen tijdsbesteding) is ook de locatie waar mensen kijken dus vrij stabiel gebleven. Hoewel de mogelijkheid er is om waar dan ook wanneer dan ook filmpjes te kijken, zien we toch dat mensen bijna alleen maar thuis kijken. Mensen lijken hun kijkgedrag dus nog niet massaal aan te passen aan de flexibele mogelijkheden van mediagebruik.

Locatie van kijken

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

In de Media:Tijd-dagboeken houden respondenten ook bij naar welke televisieprogramma’s ze hebben gekeken wanneer ze live (lineair) tv-keken. Hieruit blijkt dat televisie voor een groot deel wordt gebruikt om op de hoogte te blijven van ontwikkelingen in de samenleving. Nieuws- en actualiteitenprogramma’s en non-fictieprogramma’s over mens en samenleving zijn de grootste categorieën onder kijkers, en hierbinnen zijn vooral de journaals en talkshows populair: 40% van de Nederlandse bevolking kijkt op een gemiddelde dag tenminste 10 minuten naar een nieuws- of actualiteitsprogramma. Daarna volgen de genres die meer gericht zijn op vermaak, zoals infotainment, entertainment en fictie. De programma’s waar respondenten naar hebben gekeken, zijn ingedeeld in verschillende genres. Zo valt Het NOS Journaal en De Wereld Draait Door onder nieuws en actualiteiten, Boer zoekt vrouw onder mens en samenleving en Foute vrienden onder entertainment. Het kijkgedrag per genre weerspiegelt echter niet direct de interesse van het televisiepubliek, maar wordt ook beïnvloed door het televisieaanbod in de weken dat de dagboeken door de respondenten zijn ingevuld. In een week dat er Champions League-voetbal is, zal er meer sport worden gekeken en tijdens een seizoen Boer zoekt vrouw kan er meer naar mens en samenleving worden gekeken. De indeling van genres waar mensen naar kijken, is dus een momentopname en niet goed over de tijd te vergelijken.

Kijkcijfers

Uit kijkcijfers van Stichting KijkOnderzoek blijkt dat in de onderzoeksperiode Boer zoekt vrouw de lijst aanvoerde, gevolgd door Het NOS Journaal van 20.00 uur, interlandvoetbal en Studio Sport Eredivisie.

Genres lineair televisiekijken

genre

aandeel

nieuws, actualiteiten, opinie, levensbeschouwing

40

mens en samenleving

25

informatie, educatie en infotainment

21

overig

18

amusement

14

sportprogramma's

12

buitenlandse fictie

12

Nederlandse fictie

10

kunst, cultuur en muziek

7

Bron:NLO/NOM/SKO/PMA/SCP (Media:Tijd TBO’18)

Deze kaart citeren

Schaper, J.C., A.M. Wennekers en J. de Haan (2019). Kijken. In: Trends in Media:Tijd. Geraadpleegd op [datum vandaag] via https://digitaal.scp.nl/trends-in-mediatijd/kijken.

Informatie noten

Streamen is een manier van om tijdelijk toegang te krijgen tot online video- of audiobestanden. De bestanden worden enkel tijdelijk opgeslagen vanaf het moment dat het bestand wordt gestart.

Deze indeling van genres wordt door de Nederlandse Publieke Omroep gebruikt om programma’s in te delen.