terug buttonTerug
Introductiebeeld. De woorden 'aard', 'gas', 'vrij' en 'wonen' vormen een woonwijk waarin diverse huishoudens bezig zijn met aanpassingen in en om het huis ten behoeve van aardgasvrij wonen
Draagvlak Betaalbaarheid Betrokkenheid Kennis Autonomie & gezamenlijkheid
Duurzame samenleving

Onder de pannen zonder gas?

Woningeigenaren en hun overwegingen over aardgasvrije alternatieven

Woningeigenaren en de omslag naar aardgasvrij wonen

In het kader van het klimaatbeleid heeft het kabinet besloten om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken. Dit gaat niet alleen over techniek en infrastructuur, maar minstens zozeer over burgers. Het doel van dit onderzoek was om te verkennen hoe deze omslag wordt ervaren door burgers.

Het SCP heeft een kwalitatieve studie opgezet naar de kennis, houdingen en ervaringen van woningeigenaren omtrent de transitie naar aardgasvrij wonen. Hiervoor hebben wij bijeenkomsten gearrangeerd met woningeigenaren. In vier focusgroepen deden in totaal 32 deelnemers mee. Deze vertegenwoordigden een breed spectrum aan woningeigenaren
 (variërend in leeftijd, geslacht en opleidingsniveau).

In de focusgroepen deelden de deelnemers hun opvattingen over het kabinetsbesluit om de gebouwde omgeving aardgasvrij te maken, wat men tot nu toe van de omslag naar aardgasvrij wonen heeft meegekregen en hoe men de transitie tot nu toe beleeft. Ook sprak men over de verwachtingen die men heeft van een aardgasvrije toekomst en welke rol men voor zichzelf in deze transitie weggelegd ziet.

Thema 1: Draagvlak

Beperkt draagvlak voor de transitie naar aardgasvrij wonen

Men legt zich grotendeels neer bij het kabinetsbesluit, maar men toont weinig bereidheid daar zelf iets voor te doen vanwege onzekerheid over beleid, verwachtingen over voortschrijdende techniek en vanwege zorgen over betaalbaarheid en effectiviteit van maatregelen.

Bovendien zijn de voordelen van het wonen zonder aardgas niet voor iedereen evident. Men ziet wel het belang van de maatschappelijke doelen bij de beleidsrichting naar aardgasvrij wonen, maar is kritisch over de manier waarop (tot nu toe) aan deze maatregel invulling wordt gegeven.

aard

Afwachten

De overgrote meerderheid van de deelnemers is geneigd een afwachtende houding aan te nemen. Velen voelen zich nog weinig betrokken bij de besluitvorming rondom aardgasvrij wonen: waarom nu juist deze maatregel? Daarnaast maken onzekerheden over het toekomstig beleid en de alternatieven voor aardgas dat men liever nog even wacht alvorens zelf aan de slag te gaan.

Onzekerheid over te maken keuzes

Voor degenen die wel graag iets met hun woning willen zijn er teveel onzekerheden om concreet aan de slag te kunnen. Wijkplannen komen pas in 2021 in tot stand, waardoor er nu nog veel vragen leven. Kan ik zelf beslissen of moet ik mee met de buurt/wijk? Wat is het beste alternatief voor mijn woning? Wegen de kosten op tegen de baten? Krijg ik mijn huis straks nog wel warm?

Informatiebehoefte

Om aan de slag te kunnen met verduurzaming van de woning, heeft men informatie nodig. Enerzijds schrijft men hierbij een grote rol toe aan de overheid als verantwoordelijke om burgers te ondersteunen. Anderzijds wordt zij daarin niet door iedereen vertrouwd. Belangrijk is dat informatie niet alleen duidelijk is, maar ook objectief en betrouwbaar.

Bereidheid tot actie

Voor de kleine minderheid die, toch op eigen initiatief de verduurzaming van de woning of de wijk wil aanpakken zijn de kaders veelal nog onvoldoende concreet en de incentives nog ontoereikend. Zij vragen zich af of ze kunnen afgaan op de huidige beleidskoers en of er een wijkaanpak komt waarmee ze rekening moeten houden (zoals het plaatsen van een warmtenet). Dat maakt de keuze voor en de inpassing van aardgasvrije alternatieven voor de eigen woning complex.

Thema 2: Kennis

Variatie in kennisniveau, brede behoefte aan duidelijkheid en transparantie

Het beeld over kennis en ervaringen van woningeigenaren met de aardgastransitie is diffuus: sommigen zijn bovengemiddeld op de hoogte, anderen weten nog van niets. Dit verschil in kennisniveaus brengt een interessante uitruil teweeg van ervaringen met het aardgasvrij maken van de woning.

Ongeacht het kennisniveau is er een grote behoefte aan transparantie en duidelijkheid over beleid, de mogelijke alternatieven voor aardgas en het proces.

Informatie over beleid

Een klein deel van de deelnemers heeft zich, uit interesse of noodzaak, grondig verdiept in het beleid en/of concrete maatregelen. De meesten zijn er nauwelijks bekend mee.

Ongeacht het kennisniveau is er een behoefte aan transparantie en duidelijkheid over beleid (wijkaanpak, kosten), alternatieve opties en het proces (tijdpad, rol van de overheid, rol van de burger).

Woningeigenaren hebben de behoefte om hun zorgen en vragen in een vroeg stadium te kunnen delen.

Informatie over alternatieven

Een klein deel van de woningeigenaren is al aan de slag gegaan met verduurzaming van de woning en/of de wijk. Deze ‘voorlopers’ hebben waardevolle inzichten en kennis opgedaan over de praktische aanpak van de woning, (informatie zoeken, benodigde inspanning, bewezen effectiviteit, kosten) en over het proces (complexiteit, gebrek aan betrouwbare informatie, keuzedwang) ‘Volgers’ hechten veel waarde aan deze ervaringskennis. Informatie van marktpartijen wordt vaak niet vertrouwd vanwege het commerciële belang.

Thema 3: Betrokkenheid

Men voelt zich (te) weinig betrokken bij de transitie

Onder veel woningeigenaren leeft het gevoel dat aardgasvrij wonen iets is wat burgers opgelegd krijgen, men ziet de gastransitie als een gegeven. Het gevoel weinig betrokken te zijn gaat samen met een zekere gelatenheid. Dit staat de stap naar daadwerkelijk de woning aanpakken in de weg.

Gevoel alleen te staan

Er heerst onvrede over het gebrek aan betrokkenheid bij het beleidsproces tot dusver en het gebrek aan informatie over genomen besluiten. Men voelt zich alleen staan voor de opgave om de woning te verduurzamen, terwijl het toch een collectieve aangelegenheid is. Voorlopers die het initiatief nemen om de wijk te verduurzamen hebben moeite de overige bewoners van de wijk betrokken te krijgen.

Thema 4: Betaalbaarheid

Betaalbaarheid is een zorg, maar dit hangt sterk samen met andere zorgen

Men begrijpt best dat deze transitie geld kost en dat men financieel moet bijdragen. Maar men maakt zich zorgen over de betaalbaarheid van aardgasvrije maatregelen. Deze zorgen hangen samen met zorgen over de effectiviteit van alternatieve warmtebronnen, zorgen over het verlies aan controle en onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen.

Andere zorgen

De grootte van de financiële investering is afhankelijk van de context van de woning en de wijk. Schattingen laten fors uiteenlopende bedragen zien. Men heeft zorgen of de maatregelen wel echt effectief zijn. Of de investeringen nu wel in verhouding staan tot de besparingen op energiekosten op termijn, zoals de overheid suggereert. Want mogelijk komen er straks verbeterde/nieuwe technieken tegen lagere kosten beschikbaar.

Verdeling van kosten

Er zijn verschillen in de visies op de kostenverdeling. Sommigen gaan uit van solidariteit bij de verdeling van kosten; anderen vinden dat ieder voor zich verantwoordelijk is voor de benodigde financiering. Wel vraagt men zich af of de maatregelen betaalbaar zijn voor lagere inkomensgroepen.

Thema 5: Autonomie & gezamelijkheid

Zowel autonomie als gezamenlijkheid zijn voor woningeigenaren belangrijk

Woningeigenaren willen enerzijds autonoom willen zijn in de keuze voor aardgasvrije alternatieven voor de eigen woning; anderzijds ziet men de voordelen van een collectieve aanpak.

De rol die burgers willen spelen in de transitie reflecteert valt uiteen in twee dimensies. Naar de mate waarin men het heft in eigen handen wil nemen, zien we de bekende verdeling van voorlopers – volgers – achterblijvers. Anderzijds zien we een verdeling naar de mate waarin men meer individualistisch of meer collectivistisch is ingesteld.

wonen

Autonoom versus gezamenlijk

Woningeigenaren hebben de wens om zelf de omslag naar aardgasvrij te regelen en de keuze te bepalen. Belangrijk is de keuzevrijheid voor een eigen aanpak en de wens om de regie te behouden. Men heeft angst voor het verliezen van controle en keuzedwang bij een collectieve aanpak.

Als de overheid een goede collectieve oplossing organiseert, is men best bereid om enige autonomie op te offeren.

Individueel versus collectief

De noodzaak tot verduurzamen beschouwt men als een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Een collectieve aanpak biedt geborgenheid door het delen van kennis, kunde en kosten.

Men verwacht dat door samenwerken de uitvoering gemakkelijker, goedkoper en beter wordt. Een gezamenlijke aanpak biedt de mogelijkheid tot solidariteit in het delen van kosten, en voorkomt tevens een gebrek aan samenhang en problemen bij individuele acties.

Men dicht de overheid een grote rol toe in het realiseren van collectieve oplossingen.

Voorlopers versus afwachtenden

Degenen die de voordelen of noodzaak van de omslag naar aardgasvrij inzien wachten niet op de overheid, maar nemen het heft in eigen handen. Als de regie voor een wijkaanpak bij de bewoners wordt neergelegd, hebben de initiatiefnemers moeite de wijk mee te krijgen. Volgens hen vraagt een verandering van houdingen en gedrag om verplichtende regels.

Niet altijd is de situatie dat mensen meteen meekunnen in de transitie, men stelt dat er begrip moet zijn voor een afwachtende houding.