CBSSCP

Emancipatiemonitor 2020

16 / 18

Neemt geweld tegen vrouwen af?

Minder vrouwen dan mannen worden slachtoffer van geweld. Wel vindt dit geweld bij hen vaker thuis plaats en meer dan bij mannen is de (ex-)partner of een familielid de dader. Daarnaast is onder vrouwelijke werknemers het aandeel dat op het werk ongewenst gedrag door klanten, patiënten, leerlingen en dergelijke ervaart hoger dan onder mannelijke werknemers. Ook komt online stalken onder vrouwen meer voor. In 2018 kwamen 43 vrouwen door geweld om het leven. In ruim driekwart van de gevallen was de vermoedelijke dader de partner of ex-partner.

Vrouwen minder vaak slachtoffer van geweld dan mannen

De afgelopen tien jaar is het aandeel slachtoffers van geweldsdelicten onder vrouwen en mannen wat afgenomen. In 2019 rapporteerde 1,6% van de vrouwen van 15 jaar of ouder in de voorgaande twaalf maanden slachtoffer te zijn geweest van een of meer geweldsdelicten. Dat is minder dan het percentage bij mannen (2,3%).

Bedreiging komt zowel bij vrouwen als bij mannen het meest voor, al worden hier meer mannen dan vrouwen slachtoffer van (1,5% tegen 1,0%). Het aandeel vrouwen dat slachtoffer werd van een seksueel delict bedraagt 0,5%. Bij mannen is dat minder dan 0,1%. Vanwege de grote steekproefmarges is er in statistisch opzicht geen verschil tussen mannen en vrouwen. Dat geldt ook voor slachtofferschap van mishandeling.

Slachtofferschap geweld

Slachtofferschap geweld

vrouwen seksuele delicten jaartal slachtoffers
#1 2009 0.17
#2 2010 0.18
#3 2011 0.17
#4 2012 0.14
#5 2013 0.15
#6 2014 0.16
#7 2015 0.16
#8 2016 0.13
#9 2017 0.16
#10 2019 0.14
vrouwen mishandeling jaartal slachtoffers
#1 2009 0.5
#2 2010 0.4
#3 2011 0.5
#4 2012 0.6
#5 2013 0.6
#6 2014 0.6
#7 2015 0.6
#8 2016 0.6
#9 2017 0.5
#10 2019 0.5
vrouwen bedreiging jaartal slachtoffers
#1 2009 1.2
#2 2010 1.1
#3 2011 1.1
#4 2012 1.3
#5 2013 1.2
#6 2014 1.3
#7 2015 1.1
#8 2016 1.2
#9 2017 1.1
#10 2019 1
mannen seksuele delicten jaartal slachtoffers
#1 2009 0.04
#2 2010 0.03
#3 2011 0.03
#4 2012 0.06
#5 2013 0.07
#6 2014 0.06
#7 2015 0.03
#8 2016 0.07
#9 2017 0.05
#10 2019 0.08
mannen mishandeling jaartal slachtoffers
#1 2009 1.2
#2 2010 1.1
#3 2011 1
#4 2012 1.1
#5 2013 0.9
#6 2014 0.9
#7 2015 0.9
#8 2016 0.9
#9 2017 0.9
#10 2019 0.7
mannen bedreiging jaartal slachtoffers
#1 2009 2.3
#2 2010 2.3
#3 2011 2
#4 2012 1.8
#5 2013 1.8
#6 2014 1.6
#7 2015 1.7
#8 2016 1.8
#9 2017 1.6
#10 2019 1.5

aDe cijfers voor de VM’12-’19 zijn gecorrigeerd met behulp van omrekenfactoren, waardoor die vergelijkbaar zijn met die van de IVM’09-’11.

bDoordat de VM sinds 2017 een tweejaarlijkse enquête is, heeft in 2018 geen meting plaatsgevonden.

Bron:CBS (IVM’09-’11; VM’12-’17 en ’19)

Meeste verdachten van geweldsmisdrijven zijn mannen

In 2019 werden er 40.000 personen verdacht van een geweldsmisdrijf (CBS StatLine 2020a). Onder geweldsmisdrijven vallen vooral mishandeling (meest voorkomend), bedreiging en stalking, en seksuele misdrijven (minst voorkomend). Veel meer mannen dan vrouwen waren verdachte van een misdrijf: 87% van de verdachten bestond uit mannen en 13% uit vrouwen. Bij mishandeling was 14% van de verdachten een vrouw, bij bedreiging en stalking was dat 10% en bij de seksuele misdrijven 3%.

Aandeel geweldsslachtoffers het laagst onder ouderen

Slachtofferschap van geweld hangt samen met leeftijd. Bij vrouwen en mannen van 65 jaar of ouder is het aandeel dat te maken krijgt met een geweldsdelict het laagst (zie m/v-stat). Onder vrouwen en mannen met een westerse of niet-westerse migratieachtergrond is bij het slachtofferschap van geweldsdelicten (totaal en afzonderlijke delicten) hetzelfde patroon te zien als bij vrouwen en mannen met een Nederlandse achtergrond.

Helft geweld tegen vrouwen door bekende

Bij ruim de helft (53%) van alle geweldsdelicten tegen vrouwen is de dader een bekende van het slachtoffer. Bij mannelijke slachtoffers is dat met 36% minder het geval. Hetzelfde beeld komt naar voren bij bedreigingen en mishandeling. Bij vrouwelijke slachtoffers van mishandeling is de dader in zes op de tien gevallen een bekende, bij seksuele delicten in vijf op de tien gevallen. Zowel bij vrouwen als bij mannen gaat het bij een bekende dader meestal om een buurtgenoot of een andere bekende.

Dader geweldsdelict

slachtofferschap naar relatie dader

# dader bekend partner ex-partner familielid buurtgenoot iemand van werk/studie andere bekende dader onbekend
vrouwen 52.5 2.5 6 3.9 19.4 3.2 13.9 0 47.5
mannen 36.2 0.5 1.4 2 14.7 3.1 13.2 0 63.8

Bron:CBS (VM’19)

Vrouwen relatief vaak thuis slachtoffer van geweld

Van de vrouwelijke slachtoffers van een geweldsdelict geeft 20% aan dat het (laatste) incident thuis gebeurde, tegen 12% van de mannelijke slachtoffers. Bij mishandeling is dit aandeel onder vrouwen twee keer zo groot als onder mannen. Bij vrouwelijke slachtoffers van een seksueel delict heeft bij een op de vijf het voorval thuis plaatsgevonden. Dat meer vrouwen thuis slachtoffer zijn van geweld, hangt ook samen met de dader: meer dan bij mannen betreft het de (ex-)partner of een familielid. Onder mishandelde vrouwen is het percentage waarbij de dader de (ex-)partner of een buurtgenoot van het slachtoffer is relatief hoog. Bij seksuele delicten tegen vrouwen is de dader in 14% van de gevallen de ex-partner en in 7% van de gevallen de partner. Voor mannelijke slachtoffers van seksuele delicten zijn de aantallen in 2019 te klein om hierover betrouwbare uitspraken te kunnen doen.

Geweldsdelicten gebeuren veelal op straat

Van de geweldsdelicten bij vrouwen van 15 jaar of ouder vindt naar eigen zeggen 37% op straat plaats. Bij mannelijke slachtoffers geldt dat in de helft van de gevallen (51%). Mishandeling en bedreiging overkomen zowel mannen als vrouwen het vaakst op straat. Van de seksuele delicten bij vrouwen vindt 38% daar plaats. Behalve op straat en thuis spelen geweldsdelicten zich ook af op bijvoorbeeld de school, het werk of in een horecagelegenheid.

Locatie geweldsdelict

locatie geweldsdelict

# thuis op werk of op school horecagelegenheid op straat elders
vrouwen 20 13.8 4.7 37.5 12.1
mannen 12 10.1 8.9 50.9 12

aWanneer een persoon meerdere voorvallen per delicttype heeft ondervonden, is alleen de locatie van het meest recente voorval bekend.

Bron:CBS (VM’19)

Vrouwen vaker slachtoffer van ongewenst gedrag door externen op het werk

Vrouwelijke werknemers melden vaker dan mannelijke werknemers op het werk te maken te hebben met ongewenst gedrag door klanten, patiënten, leerlingen, passagiers en dergelijke. Het verschil is vooral groot bij ongewenste seksuele aandacht. Vrouwen hebben hier met 14% in 2019 bijna vijf keer zoveel last van als mannen. Maar ook zijn vrouwelijke werknemers meer dan mannelijke werknemers slachtoffer van intimidatie (29% tegen 19%), lichamelijk geweld (10% tegen 5%) en pesten (9% tegen 7%) door externen. Dit hangt ermee samen dat vrouwen veelvuldig werken in beroepen met veel externe contacten, zoals verzorgenden, verpleegkundigen, apothekersassistenten, maatschappelijk werkers en artsen (zie ook Pleijers 2020; CBS 2019a).

Intimidatie, lichamelijk geweld en pestgedrag door leidinggevenden en/of collega’s komen bij werknemers onder mannen wat meer voor dan onder vrouwen. Het aandeel dat ongewenste seksuele aandacht rapporteert, is echter ook hier bij vrouwen beduidend hoger dan bij mannen.

Ongewenst gedrag op het werk

ongewenst gedrag op het werk

# door klant: ongewenste seksuele aandacht intimidatie lichamelijk geweld pesten door leiding of collega: ongewenste seksuele aandacht intimidatie lichamelijk geweld pesten
vrouwen 0 14.2 29.2 10.1 8.8 0 0 4.7 12.9 0.5 9.8
mannen 0 3.1 18.5 4.8 7.1 0 0 1.7 13.5 1.1 10.4

Bron:CBS/TNO (NEA’19)

Cyberpesten: vrouwen vaker gestalkt dan mannen

Circa 4% van zowel de vrouwen als de mannen van 15 jaar of ouder zei in 2019 in de afgelopen twaalf maanden slachtoffer te zijn geweest van cyberpesten. Vrouwen hebben daarbij vaker te maken met stalking dan mannen (1,0% tegen 0,6%), terwijl chantage meer bij mannen speelt (0,7% tegen 1,4%). Het aandeel dat slachtoffer wordt van laster en bedreiging met geweld is onder vrouwen en mannen vrijwel gelijk. Herhaald slachtofferschap komt bij cyberpesten beduidend meer voor dan bij de drie ‘traditionele’ vormen van geweld (bedreiging, mishandeling en seksuele delicten). Vooral bij stalking is er vaak sprake van herhaald slachtofferschap.

Driekwart vermoorde vrouwen door (ex-)partner omgebracht

In 2018 kwamen er 43 vrouwen en 76 mannen om door moord of doodslag (CBS StatLine 2020b). Van ruim driekwart van de vermoorde vrouwen was de vermoedelijke dader de partner of ex-partner. Huiselijke omstandigheden, zoals een echtelijke ruzie en jaloezie, waren de meest voorkomende motieven om vrouwen van het leven te beroven (CBS 2019b). In 12% van de gevallen was de vermoedelijke dader een ouder of een ander familielid. De vermoorde vrouwen werden dikwijls in hun eigen woning door wurging of met een steekwapen omgebracht.

Bij mannen was de vermoedelijke dader het vaakst een vriend of bekende of was de dader onbekend. Bij een op de vijf ging het om een afrekening in het criminele circuit. Bij 3% was de dader de (ex)partner. Driekwart van de mannen werd omgebracht met een steek- of vuurwapen. Het aantal gevallen van moord en doodslag is sinds het begin van deze eeuw gehalveerd. Bij mannen was de afname echter sterker dan bij vrouwen.

Literatuur

CBS (2019a). Meeste ongewenst gedrag in zorg- en welzijnsberoepen. CBS-nieuwsbericht, 28 januari 2019. Geraadpleegd op 15 september 2020 via https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/05/meeste-ongewenst-gedrag-in-zorg-en-welzijnsberoepen.

CBS (2019b). Minder slachtoffers moord en doodslag in 2018. CBS-nieuwsbericht, 26 september 2019. Geraadpleegd op 15 september 2020 via https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/39/minder-slachtoffers-moord-en-doodslag-in-2018.

CBS (2020). Veiligheidsmonitor 2019. Geraadpleegd op 15 september 2020 via https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2020/10/veiligheidsmonitor-2019.

CBS StatLine (2020a). Verdachten; delictgroep, geslacht, leeftijd en migratieachtergrond. Geraadpleegd op 15 september 2020 via https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/81947NED/table?dl=3BF04.

CBS StatLine (2020b). Overledenen, moord en doodslag, pleeglocatie Nederland. Geraadpleegd op 15 september 2020 via http://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/84726NED/table?dl=3EF07.

Hooftman, W.E., G.M.J. Mars, J.C.M. Knops, L.M.C. van Dam, E.M.M. de Vroome, B.J.M. Janssen, A.J.S.F. Pleijers, S.N.J. van den Bossche (2020). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2017. Methodologie en globale resultaten. Leiden/Heerlen: TNO/CBS.

Pleijers, A. (2020). Psychisch belastend werk naar beroep. In: Statistische trends, maart 2020. Geraadpleegd op 15 september 2020 via https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2020/psychisch-belastend-werk-naar-beroep.

Deze kaart citeren

Brakel, M. van den et al. (2020). Emancipatiemonitor 2020: Neemt geweld tegen vrouwen af?. Geraadpleegd op [datum vandaag] via https://digitaal.scp.nl/emancipatiemonitor2020/neemt-geweld-tegen-vrouwen-af.

Informatie noten

De cijfers over het slachtofferschap van geweldsdelicten en cyberpesten in deze kaart zijn afkomstig uit de Veiligheidsmonitor (VM) van het CBS. De VM is een grootschalig steekproefonderzoek. Dit betekent dat voor de cijfers betrouwbaarheidsmarges gelden. Zie voor meer informatie over dit onderzoek CBS (2020).

Uit eerdere enquêtes blijkt dat het bij seksuele delicten voornamelijk gaat om vervelend of kwetsend (seksueel) gedrag. Volgens de Veiligheidsmonitor Rijk (VMR), de voorloper van de VM, was dit gemiddeld het geval bij 81% van alle vormen van seksueel geweld. In 12% van de gevallen betrof het een poging tot verkrachting of aanranding en in 7% een daadwerkelijke verkrachting of aanranding.

Een persoon wordt door de politie als verdachte van een misdrijf geregistreerd als er een redelijk vermoeden van schuld aan dat misdrijf bestaat.

De gegevens in deze paragraaf komen uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van het CBS en TNO (zie Hooftman et al. 2020).