CBSSCP

Emancipatiemonitor 2020

17 / 18

Hoe veilig voelen vrouwen zich?

Vrouwen voelen zich over het algemeen onveiliger dan mannen, ook in de eigen omgeving zoals de woonplaats, de buurt en het eigen huis als ze ’s avonds alleen zijn. Iets meer vrouwen dan mannen zeggen dat ze weleens respectloos worden behandeld door bekenden, onbekenden op straat en personeel van winkels en bedrijven. Een ruime meerderheid van de Nederlandse bevolking keurt seksueel grensoverschrijdend gedrag en partnergeweld tegen vrouwen af, maar voor vrouwen is de grens wel eerder bereikt dan voor mannen.

Vrouwen voelen zich vaker onveilig dan mannen

Een derde van de Nederlandse bevolking van 15 jaar of ouder gaf in 2019 aan zich weleens onveilig te voelen. Dit aandeel is tussen 2012 en 2019 afgenomen (CBS 2020). Beduidend meer vrouwen voelen zich weleens onveilig dan mannen (40% tegen 23%). Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen. Onder jongere vrouwen in de leeftijdsgroepen 15 tot 18 jaar, 18 tot 25 jaar en 25 tot 35 jaar zijn deze percentages het hoogst.

Bijna 3% van de vrouwen en 2% van de mannen is vaak bang om slachtoffer te worden van criminaliteit. Het aandeel dat denkt dat de kans (heel) groot is om slachtoffer te worden van mishandeling, van beroving op straat, of van woninginbraak verschilt niet tussen vrouwen en mannen. Wel denken meer vrouwen dan mannen dat de kans om slachtoffer te worden van zakkenrollerij (heel) groot is (CBS StatLine 2020; zie ook CBS 2019).

Veiligheidsbeleving

voelt zich weleens onveilig

# totaal 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar ≥ 75 jaar
vrouwen 40.4 0 59.5 56.8 48.8 43.8 39.8 35.8 30.0 24.9
mannen 23.1 0 24.8 27.3 26.9 24.2 23.2 22.0 18.5 17.1

voelt zich weleens onveilig in de buurt

# totaal 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar ≥ 75 jaar
vrouwen 17.8 0 19.8 25.1 21.0 17.8 16.8 16.4 14.6 13.0
mannen 11.0 0 9.5 11.2 12.9 10.5 11.4 10.6 10.3 9.9

bang slachtoffer te worden van criminaliteit

# totaal 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar ≥ 75 jaar
vrouwen 2.9 0 3.1 4.7 3.4 2.4 2.5 2.5 2.7 2.4
mannen 1.7 0 1.0 1.8 2.2 1.9 1.7 1.4 1.6 1.4

Bron:CBS (VM’19)

Ook in eigen buurt voelen meer vrouwen zich onveilig

Vrouwen zeggen vaker dan mannen zich weleens onveilig te voelen in de eigen buurt: 18% tegen 11%. Ook is het aandeel dat zich ’s avonds op straat in de eigen buurt en ’s avonds alleen thuis vaak onveilig voelt groter onder vrouwen dan onder mannen (CBS StatLine 2020). Meer vrouwen dan mannen doen ’s avonds vaak de deur niet open, omdat ze dat niet veilig vinden. Het meest komt dit voor bij vrouwen van 65 jaar of ouder. Verder loopt of rijdt ruim 3% van de vrouwen vaak om in de eigen buurt om bepaalde plekken te vermijden, tegenover 1% van de mannen.

Vrouwen voelen zich doorgaans ook onveiliger in de eigen woonplaats. Zo voelt 17% van de vrouwen zich weleens onveilig in het centrum van de woonplaats. Van de mannen is dit 13%. Ook in het winkelgebied of -centrum, bij het treinstation, in het openbaar vervoer, op plekken waar jongeren rondhangen en rondom uitgaansgelegenheden voelen meer vrouwen dan mannen zich wel eens onveilig (zie ook CBS 2019).

Vermijdingsgedrag

doet 's avonds vaak deur niet open

doet 's avonds vaak deur niet open

# totaal 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar ≥ 75 jaar
vrouwen 11.2 0 8.4 9.0 9.6 9.1 8.8 10.3 15.2 20.2
mannen 4.5 0 3.5 3.3 3.4 3.1 3.6 4.3 6.5 10.4

rijdt of loopt vaak om

# totaal 15-17 jaar 18-24 jaar 25-34 jaar 35-44 jaar 45-54 jaar 55-64 jaar 65-74 jaar ≥ 75 jaar
vrouwen 3.1 0 6.2 6.2 4.0 2.6 2.7 2.1 2.0 1.8
mannen 1.2 0 2.5 1.4 1.4 1.0 1.2 1.2 1.1 0.6

Bron:CBS (VM’19)

Meer vrouwen dan mannen zeggen respectloos te worden behandeld

Van de vrouwen zegt 7% weleens respectloos behandeld te worden door bekenden, zoals de partner, familieleden of vrienden, tegenover 6% van de mannen. Het gaat dan om gedrag dat naar eigen inschatting de grenzen van goed fatsoen overschrijdt. Vrouwen geven ook meer dan mannen aan wel eens respectloos te worden behandeld door onbekenden op straat (19% tegen 18%) en door personeel van winkels en bedrijven (12% tegen 11%). Onder mannen is het percentage dat zegt weleens geconfronteerd te worden met respectloos gedrag door personeel van overheidsinstanties hoger dan onder vrouwen.

Opvattingen over seksuele omgangsvormen en geweld tegen vrouwen

Sinds enkele jaren is er een ongekend grote maatschappelijke discussie over seksuele intimidatie gaande. In 2017 werd #metoo (‘ik ook’) op Twitter gelanceerd om wereldkundig en bespreekbaar te maken hoeveel mensen slachtoffer worden van seksuele intimidatie of seksueel geweld, in het bijzonder op de werkplek. De bedoeling van de #metoo-beweging is een groeiend bewustzijn van grensoverschrijdend gedrag, waardoor de maatschappelijke tolerantie hiervoor afneemt, daders hun gedragsnormen bijstellen en mogelijke slachtoffers zich gesteund en weerbaarder voelen. De laagdrempeligheid van Twitter (en andere sociale media) maakt het echter ook mogelijk dat mannen gemakkelijker met onterechte beschuldigingen te maken kunnen krijgen.

Een overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking vindt het goed dat vrouwen het niet pikken als mannen ongevraagd seksuele opmerkingen maken. Ook is men van mening dat de samenleving te lang heeft weggekeken van de seksuele intimidatie waarmee veel vrouwen in het dagelijks leven te maken krijgen. Vrouwen vinden dit wat vaker dan mannen. Een minderheid neemt het op voor de mannen, voor wie het tegenwoordig niet meer te begrijpen zou zijn wat wel en niet mag in de omgang met vrouwen. Ook zou hun gedrag door vrouwen te snel worden opgevat als seksuele intimidatie. Mannen vinden dit veel vaker dan vrouwen.
Sommige seksuele omgangsnormen lijken voor vrijwel iedereen helder. ‘Nee is nee’, vinden zowel vrouwen als mannen. En maar weinig mensen zijn van mening dat de man op seksueel gebied het initiatief hoort te nemen. Of het voor een vrouw een compliment is als ze op straat wordt nagefloten, daarover zijn de meningen meer verdeeld, en dan het meest onder mannen.

Opvattingen over seksuele omgangsvormen

vrouw

man

als een vrouw ‘nee’ zegt tegen seksuele toenadering, bedoelt ze ook ‘nee’

93

88

het is goed dat vrouwen het niet pikken als mannen ongevraagd seksuele opmerkingen maken

87

87

de samenleving heeft te lang weggekeken van de seksuele intimidatie waarmee veel vrouwen in het dagelijks leven te maken krijgen

69

64

jongens en mannen drijven vaak hun zin door in seksuele relaties 

39

42

het is voor mannen tegenwoordig niet te begrijpen wat wel en niet mag in de omgang met vrouwen

27

30

vrouwen vatten gedrag van mannen te snel op als seksuele intimidatie 

26

39

als een man op straat naar een vrouw fluit, is dat voor haar een compliment

16

20

op seksueel gebied hoort een man het initiatief te nemen

5

6

aVetgedrukte verschillen tussen vrouwen en mannen zijn significant.

Bron:SCP (EMOP’20)

Mannen zijn in sommige gevallen wat minder stellig over seksuele gedragsnormen dan vrouwen. Dit sekseverschil is nog sterker aanwezig ten aanzien van geweld tegen vrouwen. Voor terugslaan door de man als reactie op slaan door de vrouw kunnen meer mannen dan vrouwen begrip opbrengen. Ook in andere gevallen lijken mannen de ernst en de noodzaak tot ingrijpen steeds wat sterker te relativeren dan vrouwen. Dit laat onverlet dat beide seksen partnergeweld tegen vrouwen in overgrote meerderheid afkeuren.

Opvattingen over huiselijk geweld tegen vrouwen

vrouw

man

wanneer een man zijn vrouw mishandelt, zou hij het huis moeten verlaten en niet de vrouw

91

85

het is beter als het slachtoffer meteen de relatie verbreekt als er geweld in de relatie heeft plaatsgevonden

68

63

het is begrijpelijk dat een man terugslaat als zijn vrouw begint met slaan 

25

32

bij mishandeling van vrouwen geldt: waar twee vechten hebben twee schuld

7

13

bij geweld in de privésfeer moet de politie zich terughoudend opstellen

5

9

mensen die zeggen mishandeld te zijn door hun (ex-)partner overdrijven vaak

4

10

aVetgedrukte verschillen tussen vrouwen en mannen zijn significant.

Bron:SCP (EMOP’20)

Literatuur

CBS (2019). 7 op 10 slachtoffers geweldsdelict voelen zich onveilig. CBS-nieuwsbericht, 21 januari 2020. Geraadpleegd op 24 september via https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/04/7-op-10-slachtoffers-geweldsdelict-voelen-zich-onveilig.

CBS (2020). Minder Nederlanders voelen zich onveilig. CBS-nieuwsbericht, 2 maart 2020. Geraadpleegd op 24 september via https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/10/minder-nederlanders-voelen-zich-onveilig.

CBS StatLine (2020). (On)veiligheidsbeleving; persoonskenmerken. Geraadpleegd op 20 september via http://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/dataset/81881NED/table?dl=3C9C8.

Deze kaart citeren

Brakel, M. van den et al. (2020). Emancipatiemonitor 2020: Hoe veilig voelen vrouwen zich?. Geraadpleegd op [datum vandaag] via https://digitaal.scp.nl/emancipatiemonitor2020/hoe-veilig-voelen-vrouwen-zich.

Informatie noten

De cijfers over de veiligheidsbeleving, de inschatting van de kans om slachtoffer te worden van criminaliteit en het ervaren van respectloos gedrag zijn afkomstig van de Veiligheidsmonitor (VM) van het CBS. De VM is een steekproefonderzoek. Dit betekent dat voor de cijfers betrouwbaarheidsmarges gelden. Zie voor meer informatie over dit onderzoek CBS (2020a).

De directe aanleiding waren de beschuldigingen aan het adres van de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein. Een stroom aan negatieve ervaringen van vooral vrouwen, maar ook mannen, volgde en duurt nog steeds voort.