CBSSCP

Emancipatiemonitor 2018

16 / 18

Neemt geweld tegen vrouwen af?

Auteurs: Kim Knoops (CBS) en Lisanne Jong (CBS)

Tussen 2008 en 2017 is het aandeel vrouwen dat naar eigen zeggen slachtoffer werd van mishandeling, bedreiging of een seksueel delict licht gedaald, terwijl dat aandeel bij mannen vrijwel niet veranderde. Vrouwen zijn minder vaak dan mannen slachtoffer van geweld. Maar ze hebben vaker dan mannen te maken met seksueel geweld, terwijl mannen vaker worden mishandeld of bedreigd. Vrouwen ondervinden vaker thuis geweld en meer dan bij mannen is de (ex-)partner of een familielid de dader.

Geweld tegen vrouwen tussen 2008 en 2017 iets gedaald

In de Veiligheidsmonitor rapporteerde in 2017 1,7% van de vrouwen van 15 jaar en ouder slachtoffer te zijn geweest van een of meer geweldsdelicten. Dat is minder dan het percentage mannen (2,5%). Tussen 2008 en 2017 is het aandeel slachtoffers onder vrouwen wat afgenomen. Bij mannen bleef het min of meer gelijk.

Veiligheidsmonitor

De Veiligheidsmonitor (VM) is sinds 2017 een tweejaarlijkse (oneven jaren) landelijke enquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) waarin Nederlanders van 15 jaar en ouder worden bevraagd over thema’s als leefbaarheid en overlast in de woonbuurt, veiligheidsbeleving, slachtofferschap van criminaliteit, tevredenheid over de politie en preventie. Tot 2017 was de VM een jaarlijkse enquête.

De VM is een steekproefonderzoek. Dit betekent dat de onderzoeksuitkomsten omgeven zijn door een betrouwbaarheidsmarge die, behalve van het gekozen betrouwbaarheidsniveau en het onderzoeksdesign, vooral afhankelijk is van de spreiding in de antwoorden en van het aantal ondervraagde personen. Er is voor een betrouwbaarheidsniveau van 95% gekozen. Dit betekent dat de werkelijke waarde in 95 van de 100 steekproeven binnen de grenzen zal liggen van de marges behorende bij de gevonden waarde.

Bij de VM is in het algemeen sprake van kleine betrouwbaarheidsmarges. Dit komt door het grote aantal landelijke waarnemingen in de steekproef. In 2017 gaat het in totaal om bijna 150.000 personen die aan het onderzoek hebben meegedaan.

Verschillen in uitkomsten – zoals verschillen tussen mannen en vrouwen, leeftijdsgroepen of herkomstgroepen – zijn statistisch significant en daarmee inhoudelijk betekenisvol, als de verschillen blijven bestaan na verdiscontering van de bij de uitkomsten behorende betrouwbaarheidsmarges.

Geweldsdelicten volgens de Veiligheidsmonitor
Geweldsdelicten worden in de VM onderscheiden in seksuele delicten, mishandeling en bedreiging. De letterlijke vragen daarover luiden:

  • Heeft iemand u ZELF in de afgelopen vijf jaar wel eens aangevallen of mishandeld of daarmee gedreigd? Denk bijvoorbeeld aan slaan of schoppen, of het gebruik van een pistool, een mes, een stuk hout, een schaar of iets anders tegen u.
  • Is dat ook in de afgelopen twaalf maanden één of meer keren gebeurd?
  • Bent u toen daadwerkelijk aangevallen of mishandeld, of bleef het bij een bedreiging?
  • Mishandeling
  • Bedreiging
  • Had(den) de dader(s) seksuele bedoelingen?
  • Seksuele delicten

Verder wordt gevraagd hoe vaak en wanneer (in welk jaar en welke maand) dat gebeurde, en (voor de laatste keer dat dit gebeurde) wat de relatie met de dader was, en of er melding en aangifte is gedaan bij de politie.

Bij seksuele delicten is niet doorgevraagd naar de aard van het delict. Uit eerdere enquêtes blijkt dat het voornamelijk om vervelend of kwetsend (seksueel) gedrag gaat. Volgens de VM Rijk (VMR) was dit gemiddeld het geval bij 81% van alle vormen van seksueel geweld; in 12% van de gevallen betrof het een poging tot verkrachting of aanranding en in 7% een daadwerkelijke verkrachting of aanranding.

Methodebreuk: 2012 – start van een nieuwe VM-reeks
In opdracht van de Raad voor de Veiligheidsmonitor zijn voor het jaar 2012 verbeteringen doorgevoerd in het onderzoeksdesign van de VM en is ook de vragenlijst grondig herzien. Door deze methodebreuk zijn de uitkomsten van de VM 2012 niet zonder meer vergelijkbaar met de uitkomsten van de Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) zoals uitgevoerd in de jaren 2008 tot en met 2011. Om dit verschil te markeren, is de naamgeving van het onderzoeksinstrument gewijzigd in Veiligheidsmonitor (VM). Veranderingen in de opzet van een onderzoeksinstrument, zoals een enquête, leiden vrijwel altijd tot veranderingen in onderzoeksuitkomsten. In sommige gevallen liggen de nieuwe en de oude uitkomsten binnen statistische marges, in andere gevallen is er sprake van statistisch significante verschillen. Meestal kan een bestaande tijdreeks niet zonder meer worden voortgezet. De onderzoeksuitkomsten van de VM 2012 laten zien dat de ontwikkeling van de IVM naar de VM tot een duidelijke methodebreuk heeft geleid. De omvang van deze breuk kon worden vastgesteld omdat tegelijk met de ‘nieuwe’ VM ook de IVM ‘oude stijl’ is uitgevoerd. Hierdoor konden de effecten van de aanpassingen in de vraagstelling en de wijziging in het onderzoeksdesign worden gekwantificeerd en vertaald in omrekenfactoren. Met behulp van deze omrekenfactoren konden de uitkomsten van de IVM 2008-2011 zodanig worden gecorrigeerd dat deze vergelijkbaar zijn met die van de VM vanaf 2012. Voor verdere informatie wordt verwezen naar de onlinepublicatie van de VM 2017.

Bij zowel vrouwen als mannen komt bedreiging het vaakst voor, al worden veel meer mannen dan vrouwen hiervan slachtoffer. Ook van mishandeling werden meer mannen dan vrouwen slachtoffer. Voor seksuele geweldsdelicten geldt het omgekeerde: 0,16% van de vrouwen zegt in 2017 slachtoffer te zijn geweest van seksueel geweld, tegenover 0,05% van de mannen.

Slachtofferschap geweld

geweldsdelicten totaal

# 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
vrouw 2.5 2.4 2.4 2.3 2 1.9 2.0 1.8 1.9 1.7
man 2.8 3.1 3.1 2.8 3.2 2.9 2.6 2.6 2.8 2.5

seksuele delicten

# 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
vrouw 0.18 0.17 0.18 0.17 0.14 0.15 0.16 0.16 0.13 0.16
man 0.03 0.04 0.03 0.03 0.06 0.07 0.06 0.03 0.07 0.05

mishandeling

# 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
vrouw 0.5 0.5 0.4 0.5 0.6 0.6 0.6 0.6 0.6 0.5
man 1.3 1.2 1.1 1 1.1 0.9 0.9 0.9 0.9 0.9

bedreiging

# 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
vrouw 1.2 1.2 1.1 1.1 1.3 1.2 1.3 1.1 1.2 1.1
man 2.1 2.3 2.3 2 1.8 1.8 1.6 1.7 1.8 1.6

aOm de cijfers voor de IVM 2008-2011 te kunnen vergelijken met die van de VM 2012-2017, werden na de methodebreuk omrekenfactoren per delict berekend. Aangezien de factor per deeldelict van geweld werd bepaald, is het totaal van de geweldsdelicten soms groter dan de som van de deeldelicten, terwijl het totaalcijfer het aandeel mensen weergeeft dat slachtoffer is geworden van seksuele delicten en/of van mishandeling en/of van bedreiging. Dit is een beperking van de huidige omrekenmethode.

Bron:CBS (IVM’08-’11; VM’12-’17)

Grote daling van aantal geregistreerde geweldsmisdrijven

Terwijl het door vrouwen ondervonden geweld licht daalde en bij mannen vrijwel gelijk bleef, is het aantal door de politie geregistreerde geweldsmisdrijven tussen 2007 en 2017 sterk afgenomen. Vooral het aantal geregistreerde mishandelingen is in deze periode sterk gedaald. Ook bedreiging en stalking werden steeds minder vaak geregistreerd, maar het aantal aangegeven of door de politie opgespoorde seksuele misdrijven is minder sterk afgenomen. In totaal werden er in 2017 ruim 85.000 geweldsmisdrijven geregistreerd door de politie.

Geregistreerd geweld

Geregistreerde geweldsmisdrijven, 2007-2017 (in absolute aantallen)

# 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 (a) 2017 (a)
mishandeling 71570 69005 65690 61445 60455 57585 53445 50905 48280 46990 44790
bedreiging en stalking 38605 37055 38825 38075 37725 37335 35770 33920 31120 29695 27060
seksuele misdrijven 11385 10495 10245 9720 9130 9055 8550 8190 7730 8240 8240

aVoorlopige gegevens.

Bron:CBS (Politiestatistiek ’07-’17)

Mannen worden vaker dan vrouwen verdacht van misdrijf

Ook de aantallen door de politie geregistreerde verdachten van geweldsmisdrijven zijn sinds 2007 afgenomen. Voor zowel vrouwen als mannen is mishandeling het geweldsmisdrijf waarvan mensen het vaakst worden verdacht, gevolgd door bedreiging en stalking. Het aantal verdachten van seksuele misdrijven is consequent het laagst van deze typen geweldsmisdrijven. Het aantal verdachte vrouwen is veel lager dan het aantal verdachte mannen. In 2017 was 14% van de verdachten van mishandeling een vrouw, bij bedreiging en stalking was dat 11% en bij de seksuele misdrijven 3%. In totaal werden in 2017 ruim 5700 vrouwen verdacht van een geweldsmisdrijf. Dit is 13% van het totale aantal verdachten van geweldsmisdrijven in dat jaar. Meer informatie over verdachten naar type misdrijf, geslacht en leeftijd is te vinden op StatLine.

Jonge mannen tot 25 jaar relatief vaak slachtoffer van geweld

Slachtofferschap van geweld hangt sterk samen met leeftijd. In 2017 rapporteerde 4 procent van de mannen van 15 tot 25 jaar dat ze in de twaalf maanden voorafgaand aan het onderzoek slachtoffer werden van een of meer geweldsdelicten. Slachtofferschap van geweldsdelicten (totaal), bedreiging en mishandeling kwam het minst vaak voor bij mannen en vrouwen van 65 jaar en ouder (zie m/v-stat).

Het slachtofferschap van geweldsdelicten (totaal en afzonderlijke delicten) onder vrouwen en mannen met een (niet-)westerse migratieachtergrond verschilde niet wezenlijk van dat onder vrouwen en mannen met een Nederlandse achtergrond.

Vrouwen vaker slachtoffer van een dader die ze kennen

Bij de helft van alle geweldsdelicten tegen vrouwen was de dader een bekende van het slachtoffer. Bij mannen was dat met 38% minder vaak het geval. Dit beeld komt ook naar voren bij bedreigingen. Bij vrouwelijke slachtoffers van seksuele delicten was de dader in vier op de tien gevallen bekend, bij mishandeling in vijf op de tien gevallen.

Vrouwen relatief vaak slachtoffer van iemand uit huiselijke kring

Meer vrouwen dan mannen zijn thuis slachtoffer van geweldsdelicten: 21% tegenover 11%. Ook mishandeling en bedreiging komen bij vrouwelijke slachtoffers bijna twee keer zo vaak thuis voor als bij mannen. Dat meer vrouwen thuis slachtoffer van geweld zijn, hangt ook samen met de dader: die is bij 15% van de vrouwelijke slachtoffers de (ex-)partner of een familielid, tegenover 4% bij mannelijke slachtoffers. Van mishandelde vrouwen is de dader relatief vaak de (ex-)partner, een familielid of een buurtgenoot van het slachtoffer. Bij seksuele delicten tegen vrouwen is de dader een op de tien keer de ex-partner. Voor mannelijke slachtoffers van seksuele delicten zijn de responsaantallen in 2017 te klein om hierover betrouwbare uitspraken te kunnen doen.

Locatie geweldsdelict en dader

slachtofferschap naar relatie dader

# partner ex-partner familielid buurtgenoot iemand van werk/studie andere bekende dader onbekend
vrouw 3 7.3 4.6 17.9 8.9 10.2 49.4
man 0.1 1.6 1.8 15.6 6.2 13.5 62.2

slachtofferschap naar locatie (a)

# thuis op werk of op school horecagelegenheid op straat elders
vrouw 20.97 13.85 4.98 42.72 13.89
man 11.47 11.66 10.42 50.14 14.60

aWanneer een persoon meerdere voorvallen per delict type heeft ondervonden, is de locatie alleen bekend van het meest recente voorval.

Bron:CBS (VM’17)

De meeste geweldsdelicten gebeuren op straat

Bijna 43% van de geweldsdelicten bij vrouwen van 15 jaar en ouder vindt plaats op straat. Bij mannen vindt de helft van de geweldsdelicten plaats op straat. Specifiek overkwamen ook mishandeling en bedreiging zowel mannen als vrouwen het vaakst op straat. Van seksuele delicten werden vrouwen in 47% van de gevallen slachtoffer op straat. Behalve op straat en thuis spelen geweldsdelicten zich ook af op bijvoorbeeld de school of het werk.

Vrouwen vaker dan mannen slachtoffer van ongewenst gedrag op het werk

In 2017 had 31% van de vrouwelijke werknemers op het werk te maken met ongewenst gedrag door klanten, patiënten, leerlingen, passagiers en dergelijke. Dat wil zeggen dat zij een enkele keer of vaker te maken kregen met ongewenste seksuele aandacht, intimidatie, lichamelijk geweld of pesten. Dat aandeel is hoger dan bij mannen (17%), waarbij meespeelt dat vrouwen relatief vaak werken in sectoren met veel externe contacten, zoals de zorg. Maar ook binnen dezelfde sector hebben vrouwen meestal meer dan mannen te maken met ongewenst gedrag, al is het verschil dan kleiner. In de zorg betreft het bijvoorbeeld ruim 47% van de vrouwen en bijna 45% van de mannen. Deze gegevens komen uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van CBS en TNO (zie Hooftman et al. 2018).

Vrouwen zijn vaker slachtoffer van cyberpesten

Ongeveer 3% van de vrouwen en mannen rapporteerde in 2017 slachtoffer te zijn geworden van cyberpesten. In tegenstelling tot de drie ‘traditionele’ vormen van geweld (bedreiging, mishandeling en seksuele delicten) komt herhaald slachtofferschap beduidend vaker voor bij cyberpesten. Slachtoffers van cyberpesten kennen de dader vaker dan slachtoffers van ‘traditionele’ geweldsdelicten. Daarbij kennen vrouwelijke slachtoffers de persoon die hen online lastigvalt vaker dan mannelijke slachtoffers (63% tegenover 54%).

Literatuur

Hooftman, W.E., G.M.J. Mars, B. Janssen, E.M.M. de Vroome, M.M.M.J. Ramakers en S.N.J. van den Bossche (2018). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2017. Methodologie en globale resultaten. Leiden/Heerlen: TNO/CBS.

Deze kaart citeren

Knoops (CBS), K., L. Jong (CBS) en (2018). Neemt geweld tegen vrouwen af?. In: Emancipatiemonitor: 2018. Geraadpleegd op [datum vandaag] via https://digitaal.scp.nl/emancipatiemonitor2018/neemt-geweld-tegen-vrouwen-af.

Informatie noten

De Politiestatistiek van het CBS bevat informatie over door de politie geregistreerde misdrijven. Geregistreerde misdrijven zijn misdrijven die bekend zijn bij de politie, door zowel aangifte van burgers als opsporing van de politie. Gegevens over geregistreerde misdrijven voor 2007 tot en met 2009 komen uit de Geïntegreerde Interactieve Databank voor Strategische bedrijfsinformatie (GIDS). Gegevens over 2010 tot en met 2017 komen uit de Basisvoorziening Informatie (BVI). Binnen de Politiestatistiek van het CBS wordt de delictgroep ‘gewelds- en seksuele misdrijven’ onderscheiden. In deze categorie vallen mishandeling, bedreiging, stalking, seksuele misdrijven, levensmisdrijven, vrijheidsbeneming of gijzeling, mensenhandel en overige geweldsmisdrijven. In deze publicatie worden alleen de eerste vier subcategorieën meegenomen. Uit de Veiligheidsmonitor blijkt dat slachtoffers van mishandeling vaak mannen zijn en slachtoffers van seksuele misdrijven vaak vrouwen.

Dat enquête- en registratiegegevens niet hetzelfde beeld laten zien, heeft diverse oorzaken maar de belangrijkste oorzaak is dat niet alle slachtoffers geweldsdelicten melden bij de Politie. Volgens de Veiligheidsmonitor 2017 melden zes van de tien slachtoffers geweldsdelicten niet bij de politie. Daarnaast is er sprake van andere definities van geweldsmisdrijven en seksuele misdrijven. Ook hanteert de Veiligheidsmonitor een leeftijdsondergrens van 15 jaar en wordt slachtofferschap in het buitenland gemeten, wat niet het geval is in de Politiestatistiek. Verder kan, als opsporing intensiever wordt door toegenomen beleidsaandacht en inspanningen om aangiftebereidheid onder slachtoffers te verhogen, het aantal bij de politie bekende gevallen van geweld stijgen zonder dat de problematiek toegenomen is. Bovendien kunnen ook methodologische wijzigingen in enquêtering of registratie van invloed zijn op het aantal incidenten dat aan het licht komt.

Onder mishandeling wordt in de Politiestatistiek opzettelijke benadeling van iemands gezondheid bedoeld (artikel 300-306 Wetboek van Strafrecht). Mishandeling valt onder de hoofdcategorie gewelds- en seksuele misdrijven.

Bedreiging en stalking vallen in de Politiestatistiek onder de hoofdcategorie gewelds- en seksuele misdrijven. Onder bedreiging wordt onder meer verstaan het dwingen van iemand om iets te doen, niet te doen of te dulden door bedreiging met diefstal, geweld of een ander misdrijf en beïnvloeding van het afleggen van een verklaring tegenover een rechter of ambtenaar (artikel 284a-285a Wetboek van Strafrecht). Met stalking ofwel belaging wordt bedoeld dat inbreuk gemaakt wordt op iemands leven om iemand te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden, of iemand bang te maken (artikel 285b Wetboek van Strafrecht).

Onder een seksueel misdrijf worden in de Politiestatistiek onder meer verkrachting, aanranding, schennis der eerbaarheid (o.a. exhibitionisme) en ontucht met een minderjarige verstaan. Andere seksuele misdrijven zijn onder andere het verspreiden van pornografie (bv. via internet) en seksuele handelingen met personen die in staat van bewusteloosheid of onmacht verkeren (artikel 239-250 Wetboek van Strafrecht). Seksuele misdrijven vallen evenals mishandeling en bedreiging onder de hoofdcategorie gewelds- en seksuele misdrijven.

Op StatLine is meer informatie te vinden over geregistreerde misdrijven van 2007 tot en met 2009 (zie StatLine) en van 2010 tot en met 2017 (zie StatLine).

Een persoon wordt door de politie als verdachte van een misdrijf geregistreerd als er een redelijk vermoeden van schuld aan dat misdrijf bestaat.