Armoede in kaart 2018

1 / 10

Wat is armoede?

Auteurs: Stella Hoff en Bart van Hulst

Mensen zijn arm wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben om te kunnen beschikken over de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Dit is de definitie van armoede die het SCP hanteert.

Onvoldoende middelen

Armoede is te weinig financiële mogelijkheden hebben om de minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen te bekostigen. Iemand is arm wanneer hij onvoldoende inkomen heeft voor bijvoorbeeld voeding of een goede woning. Hij is niet arm als hij wel voldoende inkomen heeft, maar dat aan iets anders uitgeeft.

Noodzakelijke goederen en voorzieningen

Het SCP baseert zijn armoedegrens op een lijst met minimaal noodzakelijke goederen en voorzieningen, met de bijbehorende prijzen. Het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud) maakte die lijst op basis van wetenschappelijk onderzoek en meningen van deskundigen. De prijzen van de goederen en voorzieningen vormen samen het minimaal noodzakelijke budget om in het levensonderhoud te voorzien. De kaart ‘Waar ligt de armoedegrens?’ gaat in op het budget voor een alleenstaande.

Armoede is afhankelijk van tijd en plaats

Wanneer is iemand arm? Volgens de definitie hangt dat af van wat in de eigen samenleving als minimaal noodzakelijk geldt. Dit betekent dat armoede in Nederland niet te vergelijken is met armoede in landen waar hongersnood en droogte heersen. Ook is armoede in het Nederland van nu heel wat anders dan armoede in het Nederland van net na de Tweede Wereldoorlog. De huidige maatschappij verschilt immers van die van zeventig jaar geleden. Toen waren er heel andere normen voor minimaal noodzakelijke uitgaven.

Langere tijd

Armoede verwijst naar een situatie die al langere tijd voortduurt. Iemand die een keer een maand weinig inkomen heeft, telt niet als ‘arm’. Armoede wordt gemeten op basis van het jaarinkomen: iemand is arm als het jaarinkomen onder de armoedegrens uitkomt. Het inkomen kan dus een deel van het jaar hoger zijn dan de armoedegrens.

Armoede op persoonsniveau

Armoede kan het best worden vastgesteld door het aantal personen in een huishouden met een inkomen onder de armoedegrens te tellen. Want armoede treft meer mensen wanneer er sprake is van een gezin met kinderen dan wanneer iemand alleen woont.

De kaart Theoretische benaderingen van armoede gaat dieper in op de theoretische keuzes achter de SCP‍-‍definitie.

Literatuur

Praag, B.M.S. van en A. Ferrer-i-Carbonell (2004). Happiness quantified; a satisfaction calculus approach. Oxford: Oxford University Press.

Vrooman, J.C. (2009). Rules of relief. Institutions of social security, and their impact. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau.

Vrooman, J.C. en J.M. Wildeboer Schut (2013). Het karige bestaan: een kwart eeuw armoede in Nederland. In: TPEdigitaal, jg. 7, nr. 1, p. 27-50.

Deze kaart citeren

Hoff, S. en B. van Hulst (2018). Wat is armoede?. In: Armoede in kaart: 2018. Geraadpleegd op [datum vandaag] via https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2018/wat-is-armoede.

Informatie noten

Het Nibud hanteert in zijn minimumvoorbeeldbegrotingen vaak lagere prijzen dan gemiddeld, omdat het Nibud ervan uitgaat dat mensen met een gering inkomen op hun uitgaven proberen te besparen. Zo hoort het bedrag voor de energiekosten bij een verbruik dat op 90% ligt van het gemiddelde verbruik in Nederland, en wordt voor meubels uitgegaan van de eerste-kwartielprijs. Dit is het bedrag dat op 25% van de verdeling zit: van alle waargenomen prijzen ligt een kwart onder deze richtprijs en driekwart erboven.

Alleen het bedrag voor de huur is niet overgenomen van het Nibud. Dit bedrag baseren we op het Woononderzoek Nederland 2015, een enquête onder bijna 20.000 huurders.

Omdat de armoedegrens een bedrag per maand betreft (zie ‘Waar ligt de armoedegrens?’), moet het jaarinkomen door 12 worden gedeeld.